Ministerstwo Aktywów Państwowych. Wybory 2020


„Więcej prawdziwych  konkursów”

Skarb Państwa posiada 358 spółek kapitałowych w tym ok. 200 nadzorowanych jest przez Ministerstwo Aktywów Państwowych [1]. Pozostałe spółki nadzorowane są przez Prezesa Rady Ministrów lub innych ministrów oraz instytucje państwowe. Dotychczasowe wyniki finansowe i ekonomiczne tych spółek w ocenie wielu ekonomistów są niezadowalające.

Ministerstwo Aktywów Państwowych w 2020 roku stanie przed poważnym wyborem i to nie jednym. Pierwszym z nich to wybór do organów zarządzających i nadzorujących podległe ministerstwu spółki. Wynika to z faktu, że na efekty działania spółek wpływ m.in. maja czynniki wewnętrzne [2]. W niniejszej publikacji skupiono się w szczególności na – wielkości majątku, jakim dysponuje przedsiębiorstwo oraz poziomie wiedzy i kreatywności kadry.

Wartość majątku państwowych osób prawnych w tym głównie spółek skarbu państwa według szacunków ekspertów wynosi ok. 1 biliona złotych. Zatem tylko optymalna efektywność zarządzania tymi spółkami gwarantuje ich  konkurencyjność na tle innych podmiotów a miara konkurencyjności spółki wyraża stosownie do pozycji jaką spółka zajmuje na rynku. Stąd powszechnie uważa się, że przedsiębiorstwo jest konkurencyjne jeżeli podejmowane przez nie działania prowadzą do wzrostu jego wartości rynkowej [3].

W dalszych rozważaniach zostaną pominięte często stosowane w praktyce zarządzania tzw. zasoby relacyjne, czyli powiązania polityczno-biznesowe sankcjonowane prawem. Aczkolwiek spółki skarbu państwa działają w oparciu o przepisy prawa, to jednak często przepisy te są przedmiotem krytyki, bowiem nie tworzą „klimatu” do rozwoju przedsiębiorstw państwowych.

Jak wspomniano wcześniej jednym z czynników wpływających na konkurencyjność przedsiębiorstwa, czyli na efekty jego działania jest poziom wiedzy i kreatywność kadry zarządzającej tym przedsiębiorstwem.

Oznacza to, że nabór kandydatów na członków rad nadzorczych i zarządów następować powinien w drodze prawdziwych konkursów, które mają na celu wyłonienie kandydatów o największej wiedzy i najwyższych kwalifikacjach, predyspozycjach oraz zdolnościach ogólnych, niezbędnych do wykonywania obowiązków przez członków tych organów.

Wszelkie inne sposoby wyłaniania kandydatów poza konkursem nie dają pewności, że wybrani kandydaci będą działać efektywnie.

Zjawisko zarządzania z wykorzystaniem tzw. zasobów relacyjnych sankcjonowanych prawem nie jest zjawiskiem nowym.

Rzuciłem kiedyś hasło: „Więcej konkursów, mniej kursów”. Apelowałem: czas skończyć z pobieżnymi kursami, a stanowiska w radach nadzorczych obsadzać w drodze konkursów. Lecz sprawa nie jest prosta. Brakuje nam dotkliwie kultury rzetelnych konkursów na stanowiska publiczne; nie mamy też tradycji obsadzania miejsc w organach spółek w drodze przejrzystych konkursów” [4].

Zatem, jak wynika z powyższego przykładu, napiętnowania nieprawidłowości w doborze kadry zarządzającej majątkiem państwowym postępowały od dawna. Środowiska ekonomistów, a nawet sami parlamentarzyści w okresie przemian ustrojowych po 1989 roku w Polsce sygnalizowały nieprawidłowości wynikające z takich praktyk, to mimo wszystko, do dzisiaj, wpływ powiązań polityczno biznesowych na zarządzanie aktywami państwa jest znaczący i sankcjonowany prawem [5].

Dlaczego ważne jest aby organy zarządzające spółek skarbu państwa pochodziły z wyboru w prawdziwych konkursach wydaje się być jasne i zrozumiałe. Podobnie nie wymaga uzasadnienia konieczność wyłaniania do tych organów kandydatów o największej wiedzy i najwyższych kwalifikacjach oraz predyspozycjach i zdolnościach ogólnych. Wiadomo, że te cechy są niezbędne do należytego wykonywania obowiązków przez członków tych organów [6].

Wiadomo również, że z faktu posiadania spółek, dla władzy wywodzą się prawa, które niestety wpływają na ustalanie składów organów tych spółek. Powszechnie od lat, uważa się, że miejsca w organach spółek państwowych  to synekury.

Od 1989 roku ani ustawodawca ani kolejne rządy nie wypracowały transparentnego sposobu obsadzania stanowisk przez władze w wymienionych organach spółek.

Co najciekawsze, to fakt, że żaden członek organów zarządzających nie widzi nic niestosownego w piastowaniu powierzonej mu funkcji bez prawdziwego konkursu i bez właściwego sprawdzenia jego kwalifikacji, wiedzy, doświadczenia i dorobku zawodowego [7].

W świetle przepisów prezesem spółki państwowej może być osoba, której doświadczenie ogranicza się do 3-5 letniego zatrudnienia, w tym 3 lata na bliżej nieokreślonym stanowisku kierowniczym, a wystarczającym wykształceniem często bywa licencjat o nieustalonym kierunku.

W wyniku takich postępowań prezesami często zostają osoby, które nie wiedzą jaki kapitał ma spółka, którą zarządza, jak również nie wie, czyją własnością jest ten kapitał-udziały. Podobnie nie odróżniają znaczenia mandatu od kadencji. Wielu prezesów, wybranych w zaciszu gabinetów, w wyniku postępowań prowadzonych jednoosobowo, nie widzi w tym niczego niestosownego. Aby bronić tej niestosowności głoszą, że to konkurs

[1] Chodzi o nadzór właścicielski.

[2] Szerzej: W. Kieżun, Sprawne zarządzanie organizacją, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa, 1997.

[3] Szerzej: A. Noga, Teorie przedsiębiorstw, PWN, Warszawa 2009.

[4] Fragment pochodzi z artykułu pt. Od pomysłu do konkursu z 20 września 2004 r. w tygodniku GAZETA BANKOWA.

[5] Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 września 2004 r.                              Art. 3. Wzywa się Radę Ministrów i Ministra Skarbu Państwa do opracowania, do dnia 30 września 2004 r. i przedstawienia Sejmowi wiążących Rząd zasad przeprowadzania publicznych konkursów na stanowiska członków rad nadzorczych i zarządów spółek obsadzanych bezpośrednio przez Ministra Skarbu Państwa lub innych członków Rady Ministrów i szefów organów centralnych, którzy mają pozycję dominującą zgodnie z przepisami prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Konkursy te powinny być ogłaszane publicznie i być otwarte dla wszystkich kandydatów spełniających publicznie znane kryteria, a ich przeprowadzenie powinno być powierzone niezależnym podmiotom dającym rękojmię rzetelności i apolityczności wyboru.

[6] W jednej ze spółek koszty ogólnego zarządu w 2018 roku wyniosły ok. 3600 tys. a strata netto za ten okres sprawozdawczy -144 tys. W organach nadzoru tej spółki w okresie sprawozdawczym funkcje pełniło 8 osób w tym 6 członków rady nadzorczej oraz prezes i wiceprezes.

[7] Przepisy w zakresie postępowań o naborze są przeważnie nad wyraz „łagodne”; Kandydatem na stanowisko Prezesa Zarządu Spółki powinna być osoba, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) posiada wykształcenie wyższe lub wykształcenie wyższe uzyskane za granicą uznane w Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów odrębnych; 2) posiada co najmniej 5-letni okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania, spółdzielczej umowy o pracę, lub świadczenia usług na podstawie innej umowy lub wykonywania działalności gospodarczej na własny rachunek;
3) posiada co najmniej 3-letnie doświadczenie na stanowiskach kierowniczych lub samodzielnych albo wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek;

6 uwag do wpisu “Ministerstwo Aktywów Państwowych. Wybory 2020

  1. Łasuch pisze:

    Spotkałem się z takimi co uważają, że wystarczy być w partii u władzy aby piastować każde stanowisko prezesowskie, bez względu czy to firemka czy firma byle państwowa.

    Polubione przez 1 osoba

  2. Good day! This is my 1st comment here so I just wanted to give a quick
    shout out and tell you I truly enjoy reading your
    blog posts. Can you recommend any other blogs/websites/forums that cover the same topics?
    Thanks a ton!

    Polubione przez 1 osoba

  3. Thank you for every other informative web site.
    The place else may I get that kind of info written in such a perfect approach?
    I’ve a mission that I’m simply now working on, and I’ve been at
    the glance out for such information.

    Polubione przez 1 osoba

Dodaj swój komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s